* Prilikom sakupljanja gljiva berači ne bi smeli da beru suviše mlade primerke i trebalo bi da ih plasiraju na tržište istog dana

Sakupljene šumske gljive se mogu stavljati u promet direktnim plasmanom na tržnicama, prodajom nakupcima, direktnom prodajom proizvoda od gljiva i prodajom restoranima.
Direktni plasman na tržnicama - Svaka osoba koja ima zakupljenu tezgu na nekoj tržnici može lično stavljati sakupljene komercijalne vrste gljiva u promet. Prednost takvog plasmana je u tome što se preskače posrednik, te lice na taj način može da izvuče stopostotnu korist od svog sakupljačkog truda. Praksa je, međutim, drugačija. Prodavci na tržnicama u velikom broju slučajeva nisu sakupljači gljiva nego su u ulozi nakupca (ili čak prekupca), to jest prodavci otkupljuju gljive od sakupljača ili nakupaca.
Prodaja nakupcima - U blizini svakog većeg nalazišta komercijalnih gljiva postoje nakupci koji od berača na licu mesta otkupljuju gljive, i to često po veoma niskim cenama i dalje ih plasiraju na veliko pijačarima, restoranima, supermarketima ili u izvoz. Nakupci mogu biti fizička i pravna lica, odnosno pojedinci s minimalnim novčanim ulogom, ali i krupniji otkupljivači u otkupnim stanicama, zadrugama, kao i firme s razvijenim biznisom, koji je baziran ka izvozu u zemlje Evrope, gde se može ostvariti veoma visoka zarada. U celoj toj priči najgore uvek prođu sami berači. U okolini Posavsko-bosutskih šuma, otkupne stanice se nalaze u okolnim selima Moroviću, Jameni i Višnjićevu. Osim domaćih nakupaca, u Srbiju dolaze i zastupnici inostranih firmi, koji se bave otkupom gljiva i njihovom prodajom u inostranstvu.
Direktna prodaja proizvoda od gljiva - Sve gljive koje su komercijalno isplative mogu se prodavati sveže ili prerađene. Prerađene se mogu prodavati kao sušene, ukiseljene, salamurene ili kao već pripremljeni specijaliteti. Ovaj način prodaje se realizuje na sezonskim manifestacijama na kojima se tematski promovišu zdravi proizvodi i proizvodi iz prirode. To su, pre svega, dani gljiva koje organizuju gljivarska društva širom Srbije, zatim manifestacije poput Plodova Rađevine u Krupnju, Novosadskog proleća, Dana vrganja na Kopaoniku, Smrčkijade u Umagu i drugih. Prednost ovakvog načina prodaje je to što osoba koja se time bavi može da plasira na tržište mnogo veći broj vrsta gljiva od četiri zvanično komercijalne (lisičarke, smrčci, crne trube i vrganji), kao i pripremljene specijalitete za kojima uglavnom vlada dobra potražnja.
Prodaja restoranima - Isto kao što važi za otkup puževa, prodaja šumskih gljiva restoranima i drugim ugostiteljskim objektima može biti vrlo unosan posao. Gljive najmasovnije otkupljuju restorani locirani u velikim turističkim centrima poput Kopaonika, Zlatibora, Tare, Divčibara i drugih. Etno-restorani i etno-sela po samoj svojoj definiciji predstavljaju najlogičnije kupce za gljive koje berači sakupljaju po šumama. Takva vrsta prodaje je direktna, individualna i pre svega nije nužno masovna. Dovoljna je puna korpa vrganja da bi se obavila unosna prodaja nakon laganog izleta u prirodu.
Cene gljiva su tržišno određene i zavise, pre svega, od količine koja se nalazi na tržištu u datom momentu. Dobra godina znači nižu cenu, dok sušne godine mogu poprilično da podignu cene gljiva. Tako, na primer, 2014. godine je kilogram svežih vrganja prodavan po ceni od 500 dinara dok je 2015. dostizao 1.000 dinara u svežem stanju, a i 5.000 dinara u sušenom. Na Limanskoj pijaci u Novom Sadu 8. maja 2016. kilogram svežih lisičarki prodavan je po ceni od 1.800 dinara, dok je 30 grama sušenih crnih truba prodavano za 400 dinara.
Prilikom prodaje gljiva otkupljivačima, berači su dužni da se pridružavaju određenih propisanih uputstava koje zahtevaju preduzeća koja se bave otkupom gljiva i šumskih plodova koje kasnije prerađuju i/ili izvoze u svežem stanju).
Uputstva beračima variraju od preduzeća do preduzeća, ali se većinom svode na sledeća:
- po mogućstvu, ubrane gljive isporučiti istog dana,
- ne brati suviše mlade i sitne gljive,
- trule i ukvarene gljive se ne otkupljuju,
- gljive brati isključivo u korpe od pruća i odlagati u drvene gajbice,
- previše crvljive gljive se ne otkupljuju,
- brati samo propisane (komercijalne) vrste i slično.
Prilikom otkupljivanja od berača, otkupljivači klasiraju gljive. Za vrganje postoje dve klase. U prvu klasu spadaju vrganji koji su čvrsti, mladi, celi (neizlomljeni) i sa belim plodonosnim telom. U drugoj klasi su vrganji koji su pomalo mekani, delimično izlomljeni, sa plodonosnim telom žute boje (stariji primerci).
Nakon otkupa, gljive se industrijski obrađuju, zatim selektuju po kategorijama i plasiraju na tržište. Kad aje reč o Srbiji, većina prerađenih i gljiva u svežem stanju odlazi u izvoz na tržište Evropske unije, pretežno Italiju, koja je najveći potrošač ovih prozvoda. Za kategorizaciju i selekciju prerađenih gljiva služi "Priručnik za berače", koji je izdalo Udruženje "Šumski plodovi Srbije" 2012. godine.

Momčilo Daljev
Gljivarsko društvo "Novi Sad"