* Pojačana osetljivost čokota na izmrzavanje nastaje usled povećanog sadržaja vode i smanjenog sadržaja organskih materija (skroba i šećera) u tkivima i organima
* Zaštita čokota od niskih temperatura sastoji se u potpunom ili delimičnom zagrtanju čokota, a otpornost loze zavisi od količine skroba i šećera nakupljenog u prethodnoj vegetaciji

U našem području vinova loza prolazi kroz period zimskog mirovanja kad ne ispoljava vidljivu fiziološku aktivnost. Ulaskom u period zimskog mirovanja ona loza ulazi u period koji karakterišu procesi koji su različiti od onih koji dominiraju u vreme vegetacije, ali između kojih postoji uzajamna povezanost.
Period zimskog mirovanja vinove loze traje od 130 do 150 dana. Počinje s opadanjem lišća i traje do početka faze suzenja. U većem broju godina, period zimskog mirovanja vinove loze praćen je niskim temperaturama i deli se na dva potperioda. Period fiziološkog zimskog mirovanja nastupa u fazi niskih temperatura sa sniženjem temperature od 8° C do 0° C, kada okca vinove loze ne počinju vegetaciju bez obzira na spoljašnje uslove. Ako su okca izložena uticaju povišene temperature u periodu od osam do 10 dana, ona započinju svoju fiziološku aktivnost i to je prvi znak da je faza niskih temperatura završena. Nakon perioda fiziološkog mirovanja počinje period ekološkog zimskog mirovanja ili faza prinudnog mirovanja, kada loza ne počinje vegetaciju zbog nepovoljnih klimatskih uslova.

Zimsko mirovanje

Stanje čokota, posebno lastara u periodu zimskog mirovanja pokazatelj je uslova rasta i razvića lastara u prethodnoj godini. Lastari su dobro sazreli i u njima se nalazi veća količina rezervnih hranljivih materija ako je period vegetacije tekao pravilno. Ako u lastarima ima više šećera nego skroba, njihova trenutna otpornost na zimske mrazeve je veća. Udeo skroba i šećera i njihov međusobni odnos u svim delovima čokota menjaju se kako u periodu vegetacije, tako i u periodu zimskog mirovanja. Ukupna količina ugljenih hidrata i skroba je minimalna u proleće, u periodu cvetanja i intenzivnog rasta lastara, a dostiže maksimum u jesen, pri završetku vegetacije, i tada može biti dva puta veća u odnosu na količinu u proleće. Minimalni sadržaj ukupnih ugljenih hidrata praćen je skoro potpunim odsustvom skroba u lastarima. Količina ugljenih hidrata uslovljena je odnosom procesa sinteze i razgradnje, a sadržaj skroba zavisi od procesa transformacije jednih oblika ugljenih hidrata u druge - skroba u šećer i obrunuto. Sadržaj skroba može pokazivati i zimski minimum i rani prolećni maksimum. Zimski minimum se javlja kao rezultat stvaranja zaštitnih materija koje štite vinovu lozu od izmrzavanja (skrob prelazi u šećer), a prolećni maksimum se javlja pri kraju zimskog mirovanja, kada dođe do povišenja temperature, jer se tada šećer transformiše u skrob. Količina šećera i skroba u lastarima iznosi i do 15% suve materije. Dinamika kretanja ugljenih hidrata (šećera i skroba) zapaža se i u drugim delovima čokota - stablu i korenu, ali se količine i brzine transformacije razlikuju.
Pojačana osetljivost čokota na izmrzavanje nastaje usled povećanog sadržaja vode i smanjenog sadržaja organskih materija (skroba i šećera) u tkivima i organima. Veći sadržaj organske materije, prvenstveno šećera u tkivima i organima povećava otpornost na niske temperature.
Stepen oštećenja na pojedinim organima biljke zavisi od vremena kada se mrazevi javljaju, ali i od stanja samog čokota. Osetljivost loze na mrazeve je slabija ukoliko je životna aktivnost manja i obrnuto. Loza je najosetljivija na mrazeve u jesen, posle opadanja lišća i u proleće, posle kretanja vegetacije. Zimi loza može da izdrži i do -30° C. U našoj zemlji postoji opasnost izmrzavanja loze od poznih prolećnih, ranih jesenjih i zimskih mrazeva.
Uslovi u toku zime, kao i spoljni uslovi u toku vegetacije utiču na proticanje pojedinih faza u toku razvića vinove loze. Kod nekih sorti oštre zime produžavaju period fiziološkog mirovanja. Sorte s dugim vegetacionim periodom, a kratkom fazom fiziološkog mirovanja slabo su otporne na mrazeve, daju neujednačene i male prinose. Sorte s kraćim vegetacionim periodom, a dužom fazom fiziološkog mirovanja imaju veliku otpornost na izmrzavanje i mogu se gajiti na područjima s oštrim zimama.

Zagrtanje čokota

Zaštita čokota od niskih temperatura sastoji se u potpunom ili delimičnom zagrtanju čokota, a otpornost loze zavisi od količine skroba i šećera nakupljenog u prethodnoj vegetaciji.
Vinograd se zagrće u jesen, u toku redovne jesenje duboke obrade zemljišta. Ova mera je obavezna bez obzira na potencijalnu mogućnost izmrzavanja. Kod niskih oblika čokota zagrtanje treba obaviti tako da se pokrije najmanje tri do pet okaca na lastarima, koji će se na proleće koristiti za rezidbu na lukove. Kod čokota sa srednje visokim i visokim stablom zagrće se prizemni deo čokota s kondirima za zamenu u slučaju izmrzavanja.
Vinograd se odgrće kada se u proleće zemljište ocedi, slegne i prosuši. Odgrtanje treba obaviti po kretanju okaca.
Opasnost od izmrzavanja je veća ukoliko je amplituda variranja temperature veća posle perioda zimskog mirovanja.

Mr Violeta Petrović Luković
PSSS "Kragujevac