* Bivšim vlasnicima i potomcima do sada vraćeno 48.124, kao i 5.522 hektara šumskog zemljišta
* Isplata državnih obveznica, u slučajevima kada zemljište ne može da se vrati, tek 2022. godine
 
Agenciji za restituciju je od 2012. godine, po dostupnim podacima na njenom oficijelnom sajtu, podneto više od 30.000 zahteva za vraćanje oduzetog poljoprivrednog zemljišta, uglavnom iz Vojvodine. Bivši vlasnici i njihovi potomci na osnovu zahteva potražuju više od 100.000 hektara, a zaključno sa 23. aprilom ove godine, do sada je vraćeno nešto manje od polovine, 48.124, kao i 5.522 hektara šumskog zemljišta. Podaci ukazuju na to da je najviše poljoprivrednog zemljišta vraćeno u opštini Bačka Topola - 4.575 hektara, u Bečeju 4.384, Srbobranu 3.389, Senti 2.165, Novom Kneževcu 2.073... Pojedinačno, najviše zemljišta vraćeno je crkvama. Od 1.602 zahteva Srpskoj pravoslavnoj crkvi vraćeno je 77 odsto, Rimokatoličkoj je od 467 rešeno 63 odsto zahteva, jevrejskoj zajednici vraćeno je 91 odsto oduzetog zemljišta.
Kada se radi o ostalim lokalnim samoupravama, situacija je malo drugačija. U subotičkoj opštini, država je posle Drugog svetskog rata vlasnicima oduzela 13.000, a u postupku restitucije do sada je vraćeno nepunih 4.000 hektara.
- To praktično nije ni trećina od onog što bivši vlasnici i njihovi potomci potražuju od države. Najveći deo zemlje je ukrupnjavanjem površina bivših kombinata komasiran, a potom, s raspadom poljoprivrednih giganata,  prodat trećim licima, koja su uglavnom nepoznata. Time se pravni postupak povraćaja izuzetno zakomplikovao, a u pojediniim slučajevima, čini se, gotovo je nemoguć, kaže Milan Uzelac, predsednik Udruženja za povrćaj oduzete imovine u opštini Subotica.
Kada je reč o povraćaju poljoprivrednog zemljišta, bez razlike da li je komasirano ili ne, stanje je slično u svim drugim vojvođanskim opštinama. Ceo proces se, manje-više, odvija sporo, a sve do pre godinu dana nije se znalo kolika je komasirana masa zemlje, kao ni kriterijumi za rapodelu, pa je ceo postupak povraćaja bio praktično blokiran.
Upravo iz tih razloga Vlada Srbije je, uvažavajući primedbe i stavove Agencije za restituciju i Mreže za restituciju, u aprilu prošle godine donela Uredbu o kriterijumu za utvrđivanje površine poljoprivrednog i šumskog zemljišta u javnoj svojini oduzetog u postupku komasacije, odnosno arondacije. Istovremeno, Ministartvo poljoprivrede je, uz pomoć Pokrajinskog sekretarijata za poljoprivredu, formiralo i Fond državnog poljoprivrednog zemljišta iz koga se namiruju svi validni zahtevi bivših vlasnika ili njihovih potomaka za povraćajem zemljišta.
Strahinja Sekulić, direktor Agencije za restituciju, rekao je da je ova uredba praktično odblokirala i pogurala proces povraćaja zemlje. U duhu člana 24 Zakona o vraćanju oduzete imovine, njome je konačno definisan i utvrđen pojam komasacione mase. Isto tako, na osnovu Uredbe, definisani su kriterijumi po kojima se podnosiocima zahteva, odnosno bivšim vlasnicima ili njihovim potomcima vraća ili će biti vraćeno oduzeto poljoprivredno zemljište. Imajući sve ovo u vidu, Agencija za restituciju je svojim područnim jedinicama prosledila precizna uputstva o tome kako da postupaju u rešavanju brojnih nagomilanih predmeta.
- Podnosiocu zahteva, ako poseduje sve dokaze o vlasništvu, prvo se vraća zemljište iz katastarske opštine u kojoj je ono bilo pre oduzimanja. Ukoliko to, iz nekih razloga, nije moguće, postupak vraćanja se sprovodi iz bilo koje susedne katastarske opštine na području iste lokalne samouprave. U slučajevima da ni u jednoj katastarskoj opštini nema raspoloživog komasiranog zemljišta, postupak vraćanja prenosi se na katastarske opštine u susedne lokalne samouprave, objasnila je Jelena Selaković, direktorka novosadske Područne jedinice Agencije za restituciju. Šta se dešava sa zahtevima kada je na katastarskim parcelama, predviđenim za vraćanje bivšim vlasnicima, izgrađen jedan ili više objekata ili je u međuvremenu instaliran sistem za navodnjavanje?
- Ako su objekti ili sistemi za navodnjavanje bili u funkciji na dan usvajanja Zakona o vraćanju oduzete imovine, pravo svojine podnosiocima zahteva se ne vraća, posebno ako se utvrdi da imovina prelazi tržišnu vrednost parcele koja je oduzeta. U tom slučaju Agencija za restituciju bivšim vlasnicima ili potomcima kao obeštećenje izdaje državne obveznice. Pravo na zemljište koje se nalazi ispod objekta i koje je u redovnoj upotrebi određuje se na osnovu mišljenja i nalaza ovlašćenog sudskog veštaka, rekla je Selakovićeva.
Izmenom Zakona o vraćanju oduzete imovine, usvojenog krajem prošle godine, po treći put od 2012, kada je Zakon stupio na snagu, odložen je početak isplate izdatih državnih obveznica bivšim vlasnicima, odnosno njihovim naslednicima. Važnost prve rate obveznica stupa na snagu tek krajem 2021. godine, dok je isplata pomerena na 2022. i to 10 odsto utvrđenog ukupnog iznosa obeštećenja. Država je, da podsetimo, za obeštećenje starih vlasnika, odnosno naslednika obezbedila dve milijarde evra, a pojedinačno, za celokupnu imovinu, može se dobiti najviše 500.000 evra.
K. Rajević
 
NJIVE VRAĆENE I STRANCIMA
 
Na osnovu Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, po podacima Područne jedinice Agencije za restituciju u Novom Sadu, povraćaj oduzete imovine u Vojvodini dobili su i strani državljani koji su podneli zahtev. Agencija za restituciju je, nakon svih utvrđenih procedura, državljanima Austrije, ne računajući objekte i poslovni prostor, do sada vratila 533 hektara poljoprivrednog i 0,25 hektara šumskog zemljišta. Nemcima je, takođe uz nepokretnu imovinu, vraćen 601 hektar oranica i nešto više od dva hektara šume.